Khi làm khung mái tôn hay nhà xưởng, gần như ai cũng gặp câu hỏi: dùng xà gồ C hay xà gồ Z? Hai loại nhìn qua na ná nhau, cùng cán từ thép tấm mạ kẽm hoặc thép đen, nhưng cách chúng nối và chịu lực lại khác nhau — chọn sai làm khung mái vừa tốn thép vừa yếu ở chỗ cần khỏe. Dưới đây là cách phân biệt nhanh để đặt đúng ngay từ đầu.
Khác nhau ở tiết diện
Tên gọi lấy từ hình dáng mặt cắt của cây thép:
- Xà gồ C: mặt cắt hình chữ C — bụng thẳng, hai cánh gập cùng một phía. Đây là loại phổ biến nhất, dùng làm đòn tay đỡ tôn và làm dầm phụ cho hầu hết công trình dân dụng lẫn nhà xưởng.
- Xà gồ Z: mặt cắt hình chữ Z — hai cánh gập ngược chiều nhau. Nhờ cánh so le, hai cây Z gối chồng lên nhau được ngay tại đầu vì kèo, tạo thành dầm liên tục nhiều nhịp.
Đó là điểm mấu chốt: cây C nối kiểu đối đầu (giáp mối), còn cây Z nối kiểu chồng mí — nên xà gồ Z truyền lực qua gối tựa mượt hơn và tận dụng thép tốt hơn khi vượt nhiều nhịp liên tiếp.
Khi nào nên dùng xà gồ C
Xà gồ C hợp với phần lớn công trình nhờ dễ thi công, dễ mua, dễ thay thế:
- Mái tôn nhà cấp 4, nhà phố, mái hiên, mái che — dùng các quy cách nhỏ đến vừa như C60, C80, C100.
- Nhà xưởng khẩu độ vừa, nhà kho một tầng — dùng C200, C250 làm đòn tay hoặc dầm phụ.
- Khung sàn giả, gác lửng, đố tường, khung trần — cây C gập vuông vức nên bắt bản mã, khoan bắt vít dễ.
Với nhà ở và mái tôn thông thường, xà gồ C gần như luôn là lựa chọn đủ dùng và tiết kiệm.
Khi nào nên dùng xà gồ Z
Xà gồ Z phát huy khi mái dài, nhiều nhịp vì kèo đều nhau:
- Nhà xưởng, nhà kho khẩu độ lớn, mái chạy dài — nối chồng cây Z tại mỗi gối tạo dầm liên tục, giảm võng giữa nhịp so với cây C giáp mối.
- Công trình cần tối ưu khối lượng thép trên diện tích mái lớn — dùng Z200, Z250, Z300.
- Mái dốc: cánh Z so le giúp gối chồng nằm gọn, hệ đòn tay phẳng đều.
Đổi lại, Z kén hơn C: quy cách và độ dày phải khớp để chồng mí đúng, nên thường đặt theo bản vẽ kết cấu chứ ít mua lẻ.
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Xà gồ C | Xà gồ Z |
|---|---|---|
| Tiết diện | Chữ C, hai cánh cùng chiều | Chữ Z, hai cánh ngược chiều |
| Cách nối | Giáp mối (đối đầu) | Chồng mí tại gối |
| Vượt nhịp | Từng nhịp đơn | Nhiều nhịp liên tục |
| Hợp công trình | Nhà ở, mái tôn, xưởng vừa | Xưởng lớn, mái dài nhiều nhịp |
| Mua lẻ | Dễ, phổ thông | Thường đặt theo bản vẽ |
Chọn độ dày và lớp mạ
Cả C lẫn Z tại Hà Lan đều cán được nhiều độ dày (1.4 — 3.0 mm) và hai dạng bề mặt: thép đen (giá thấp hơn, sơn chống rỉ sau khi lắp) hoặc mạ kẽm (bền ngoài trời, hợp môi trường ẩm, ven biển). Độ dày càng lớn thì vượt nhịp càng xa nhưng thép càng nặng — nên cân theo tải mái và khoảng cách vì kèo trong bản vẽ, đừng chọn dày quá mức cần thiết cho tốn kém.
Hà Lan cán xà gồ C60 — C300 và Z100 — Z300 theo đúng quy cách và chiều dài từng công trình tại các nhà máy Thủ Đức, Thuận An (Bình Dương), Bình Chánh và Tây Ninh, xuất hóa đơn VAT, giao tận nơi khu vực TP.HCM và miền Nam.
Nên chọn loại nào?
Nếu là mái tôn nhà ở hay nhà xưởng khẩu độ vừa, cứ chọn xà gồ C — đủ khỏe, dễ thi công, giá tốt. Chỉ khi mái dài nhiều nhịp liên tục và muốn tối ưu thép cho công trình lớn thì cân nhắc xà gồ Z theo bản vẽ kết cấu. Chưa chắc quy cách hay độ dày cũng không sao — xem bảng giá xà gồ C/Z tham khảo, rồi đọc khẩu độ mái và khoảng cách vì kèo qua hotline 0937 185 968, nhà máy tư vấn tiết diện phù hợp và báo giá luôn trong ngày, đã gồm VAT.